Ca ngợi Tổ (Tán Tổ)

[hoatihon]

Dấu chim giữa hư không.

處無為事行不言 (Xử vô vi sự hành bất ngôn)






Tường Phù Lương Khánh Thiền Sư - 祥 符 良 慶 禪 師

師。乃寶林文慧禪師法嗣。無語句機� �。

贊曰

尋師林間 霧掩豹斑 箭鋒相拄 敗興而還

不存朕兆 名落塵寰 就身拈出 法施非慳

-------------

sư。 nãi bảo lâm văn tuệ thiền sư pháp tự。 vô ngữ cú cơ duyên。

tán viết:

tầm sư lâm gian

vụ yểm báo ban

tiễn phong tương trụ

bại hưng nhi hoàn

bất tồn trẫm triệu

danh lạc trần hoàn

tựu thân niêm xuất

pháp thi phi khan

-----------

Sư kế thừa thiền sư Bảo Lân Văn Tuệ. Cơ duyên hóa độ không lưu lại văn ngôn.

Bài tán:

Giữa rừng mong tìm Thầy

Sương che beo lốm đốm

Mũi tên cùng chống đỡ

Thành bại đều về chung.

Chẳng còn điềm gì báo

Tên tuổi lạc trần hồng

Nhận thân khi lấy bỏ

Bố thí pháp khắp cùng.

[hoatihon]

Mặt Phật, ai người biết rõ đây ?!.

瞿曇面目誰能識 ?! (Cù Đàm diện mục thùy năng thức ?!)






Linh Ẩn Tuệ Quang Thiền Sư - 靈 隱 慧 光 禪 師

師。錢塘夏侯氏子。慧林懷深禪師法� �。僧問。飛來山色。示清淨法身。合� ��溪聲。演廣長舌相。正當恁麽時。如 何是雲門一曲。師曰。芭蕉葉上三更� �。曰。一向全提超佛祖。滿筵朱紫盡� ��音。師曰。逢人不得錯舉。上堂不用 求真。何須息見。倒騎牛兮入佛殿。� �笛一聲天地空。不知誰識瞿曇面。

贊曰

雲門一曲 夜雨彈蕉 逢人錯舉 滴水難消

瞿曇面目 不打自招 山色飛來 仰止迢迢

-------------

sư。 tiền đường hạ hầu thị tử。 tuệ lâm hoài thâm thiền sư pháp tự。 tăng vấn。 phi lai san sắc。 kì thanh tịnh pháp thân。hợp giản khê thanh。 diễn quảng trường thiệt tướng。 chánh đương nhẫm ma thì。 như hà thị vân môn nhất khúc。 sư viết。 ba tiêu diệp thượng tam canh vũ。 viết。 nhất hướng toàn đề siêu phật tổ。 mãn diên chu tử tận tri âm。 sư viết 。 phùng nhân bất đắc thác cử。thượng đường bất dụng cầu chân。 hà tu tức kiến。 đảo kị ngưu hề nhập phật điện。 khương địch nhất thanh thiên địa không。 bất tri thùy thức cù đàm diện。

tán viết:

vân môn nhất khúc

dạ vũ đạn tiêu

phùng nhân thác cử

tích thủy nan tiêu

cù đàm diện mục

bất đả tự chiêu

san sắc phi lai

ngưỡng chỉ điều điều

-----------

Sư họ Hạ Hầu, người đất Tiền Đường, kế thừa pháp của thiền sư Tuệ Lâm Hoài Thâm. Một vị tăng hỏi: “Sắc núi Phi Lai biểu thị pháp thân thanh tịnh, hòa hợp với âm thanh khe suối diễn tấu tướng lưỡi rộng dài. Chính vào lúc ấy thì thế nào? Thế nào là một khúc của Vân Môn?” Sư nói: “Mưa canh ba dội trên tàu lá chuối”. Hỏi: “Một hướng đưa ra siêu Phật Tổ, một buổi tiệc đỏ tía đều là tri âm là sao?”. Đáp: “Gặp người không được nêu ra điều sai lạc, thượng đường không cầu chân thực, không cần thấy người cưỡi trâu ngược vào Phật điện, một tiếng sáo trời đất đều không, không rõ ai biết mặt ngài Cù Đàm".

Bài tán:

Một khúc hát Vân Môn

Mưa đêm trên tàu chuối

Gặp người nói lỗi lầm

Giọt nước khó mà tan.

Diện mục ngài Cù Đàm

Không đánh mà tự khai

Màu sắc núi Phi Lai

Ngưỡng trông lên cao vút.

[hoatihon]

Ngài Ca Diếp nào có che giấu!.

迦葉不覆藏! (Già Diệp bất phúc tàng!)






Tuyết Đậu Trí Giám Thiền Sư - 雪竇智鑑禪師

師。除州吳氏子。兒時。母為洗手瘍� �因曰。是甚麽。對曰。我手似佛手。� ��失怙恃。依真歇於長蘆。時大休首眾 器之。後遯迹象山。百怪不能惑。深� �開悟。復見休。蒙印可。住後上堂。� ��尊有密語。迦葉不覆藏。一夜落花雨 。滿城流水香。

贊曰

我手佛手 阿師多口 遯迹象山 痴狂外走

機契天童 百怪潛匿 達磨不識 世尊無密

-------------

sư。 trừ châu ngô thị tử。nhi thì。 mẫu vi tẩy thủ dương。 nhân viết。 thị thậm ma。đối viết。 ngã thủ tự phật thủ。 trường thất hỗ thị。 y chân hiết ư trường lô。 thì đại hưu thủ chúng khí chi。 hậu độn tích tượng san。 bách quái bất năng hoặc。 thâm dạ khai ngộ。 phục kiến hưu。 mông ấn khả。 trụ hậu thượng đường。 thế tôn hữu mật ngữ。 già diệp bất phúc tàng。 nhất dạ lạc hoa vũ。 mãn thành lưu thủy hương。

tán viết :

ngã thủ phật thủ

a sư đa khẩu

độn tích tượng san

si cuồng ngoại tẩu

ki khế thiên đồng

bách quái tiềm nặc

đạt ma bất thức

thế tôn vô mật

-----------

Sư họ Ngô, người đất Trừ Châu. Lúc còn bé một hôm mẹ rửa tay sư có mụt nhọt nên hỏi: “Tay này là gì?”. Đáp: “Tay con như tay Phật”. Lớn lên cha mẹ đều qua đời, theo sư Chân Hiết tại Trường Lô xuất gia. Bấy giờ sư Đại Hưu làm thủ chúng biết sư là hàng pháp khí. Sau đó sư ẩn tu nơi núi Tượng Sơn, trăm quái đều không thể làm cho mê hoặc. Một đêm khuya nọ thì khai ngộ, liền đến gặp sư Đại Hưu, được ấn chứng. Sau làm trụ trì, thượng đường nói: “Đức Thế Tôn có mật ngữ, Ca Diếp không che đậy. Một đêm mưa hoa rụng. Nước trôi hương khắp thành.”

Bài tán:

Tay con như tay Phật

A, sư thật lắm lời!

Ẩn tông tích Tượng sơn

Si cuồng chạy bên ngoài.

Cơ khế hợp Thiên Đồng

Trăm quái yêu trốn tránh

Ngài Đạt Ma không biết

Thế Tôn chẳng dấu kín.

[hoatihon]

Phật, Tổ đều không nói lời phân biệt!.

佛祖開口無分! (Phật Tổ khai khẩu vô phân!)






Trung Trúc Nguyên Diệu Thiền Sư - 中竺元妙禪師

師。婺州王氏子。靈隱慧禪師法嗣也� �僧問。如何是截斷眾流句。師曰。佛� ��開口無分。曰。如何是函蓋乾坤句。 師曰。匝地普天。曰。如何是隨波逐� �句。師曰。有時入荒草。有時上孤峯� ��上堂。黃昏雞報曉。半夜日頭明。驚 起雪獅子。瞠開紅眼睛。上堂。去年� �。今年柳。顏色馨香。喝一喝。良久� ��。若不得這一喝。幾乎道著依舊。且 道。道著後如何。眼睛突出。

贊曰

雲門三句 何勞下註 把定世界 亦趨亦步

雪獅眼紅 野狐尾露 梅柳馨香 令人仰慕

-------------

sư。 vụ châu vương thị tử。linh ẩn tuệ thiền sư pháp tự dã。 tăng vấn。như hà thị tiệt đoạn chúng lưu cú。 sư viết。phật tổ khai khẩu vô phân。 viết。 như hà thị hàm cái càn khôn cú。 sư viết。 táp địa phổ thiên。 viết。 như hà thị tùy ba trục lãng cú。 sư viết。hữu thì nhập hoang thảo。 hữu thì thượng cô phong。 thượng đường。 hoàng hôn kê báo hiểu。 bán dạ nhật đầu minh。 kinh khởi tuyết sư tử。 sanh khai hồng nhãn tình。thượng đường。 khứ niên mai。 kim niên liễu。 nhan sắc hinh hương。hát nhất hát。 lương cửu viết。nhược bất đắc giá nhất hát。 cơ hồ đạo trứ y cựu。 thả đạo。đạo trứ hậu như hà。 nhãn tình đột xuất。

tán viết:

vân môn tam cú

hà lao hạ chú

bả định thế giới

diệc xu diệc bộ

tuyết sư nhãn hồng

dã hồ vĩ lộ

mai liễu hinh hương

lệnh nhân ngưỡng mộ

-----------

Sư họ Vương, người Vụ Châu, kế thừa pháp của sư Tuệ chùa Linh Ẩn. Một vị tăng hỏi: “Một câu dứt dòng luân chuyển của chúng sinh là câu gì?” Sư nói: “Phật Tổ mở miệng đều không nói lời phân biệt”. Hỏi: “Một câu gồm thu cả càn khôn là câu gì?”. Sư đáp: “Vòng khắp đất trời”. Hỏi: “Một câu theo đuổi làn sóng gợn* là câu gì?”. Đáp: “ Khi thì vào rừng hoang, khi thì lên đỉnh vắng”. Sư thượng đường, nói: “Gà báo sáng lúc hoàng hôn, nửa đêm mặt trời mọc trên đầu. Sư tử trắng vùng đứng dậy. Con mắt mở rộng”. Sư thượng đường, nói: “Năm ngoái cây mai, năm nay cây liễu. Sắc diện thơm tươi.” Sư quát lớn, sau đó lại bảo: “Nếu không có tiếng quát này thì dường như đạo lại nêu ra lối cũ. Mà cái đạo hiển hiện ấy sau sẽ ra sao? con mắt sáng đột nhiên xuất hiện”.

……..

*ba lãng 波浪: Tỉ dụ dòng tâm tư, suy tưởng lên xuống như thủy triều.

Bài tán:

Ba câu tại Vân Môn

Sao khổ nhọc chú giải

An định bầu thế giới

Cứ từng bước mà làm.

Sư tử trắng mắt đỏ

Cáo hoang để lộ đuôi

Mai liễu hương thơm ngát

Khiến người người tấm tắc.

[hoatihon]

Sáu mươi sáu năm phạm tội đầy trời!.

六十六年。罪犯彌天! (Lục thập lục niên, tội phạm di thiên!)






Thiên Đồng Như Tịnh Thiền sư - 天童如凈禪師

師。生而歧嶷。不類常童。長學出世� �。參足庵於雪竇。庵令看柏樹子話。� ��省。呈頌曰。西來祖意庭前柏。鼻孔 寥寥對眼睛。落地枯枝纔 跳。松蘿亮槅笑掀騰。庵頷之。出世� �童。六坐道場。兩奉天旨。法道之盛� ��可想見也。示寂說偈曰。六十六年。 罪犯彌天。打個 跳。活陷黃泉。塔全身於本山。

贊曰

從來無名 喚作庭柏 白日見鬼 受趙州惑

末後拈出 秤錘是鐵 淵源有自 知恩報德
-------------

sư。 sanh nhi kì nghi。 bất loại thường đồng。 trưởng học xuất thế pháp。 tham túc am ư tuyết đậu。 am lệnh khán bách thụ tử thoại。 hữu tỉnh。 trình tụng viết。tây lai tổ ý đình tiền bách。tị khổng liêu liêu đối nhãn tình。lạc địa khô chi tài khiêu。tùng la lượng cách tiếu hiên đằng。am hạm chi。 xuất thế thiên đồng。 lục tọa đạo tràng。 lưỡng phụng thiên chỉ。 pháp đạo chi thịnh。khả tưởng kiến dã。 kì tịch thuyết kệ viết。 lục thập lục niên。tội phạm di thiên。 đả cá khiêu。 hoạt hãm hoàng tuyền。 tháp toàn thân ư bổn san。

tán viết:

tòng lai vô danh

hoán tác đình bách

bạch nhật kiến quỷ

thụ triệu châu hoặc

mạt hậu niêm xuất

xứng chùy thị thiết

uyên nguyên hữu tự

tri ân báo đức

-----------

Sư từ thuở nhỏ đã khác lạ, không giống những đứa trẻ khác, lớn lên học pháp xuất thế. Tham kiến sư [Túc] Am tại Tuyết Đậu, sư Am ra lệnh sư khán thoại đầu “cây bách trước sân” khiến sư có chỗ tỉnh ngộ, liền trình kệ:

Ý tổ Tây lai, bách trước sân

Lổ mũi cao xa đối nhãn quang

Cành khô rơi xuống văng trên đất

Cao vút tùng xanh bật tiếng cười.

Sư Am gật đầu. Sư đến Thiên Đồng, trụ trì sáu đạo tràng, hai lần sư phụng sắc chỉ ban khen cho thấy rằng đạo pháp hưng thịnh. Lúc sắp thị tịch sư nói kệ:

Sáu mươi sáu năm

Phạm tội đầy trời

Một đập nhảy tung

Vùi sống suối vàng

Tháp dựng tại núi xưa, táng toàn thân.

Bài tán:

Từ không tên mà đến

Gọi người quét sân tùng

Ban ngày lại thấy quỷ

Thật nhận lầm Triệu Châu.

Chỗ tột cùng nắm mở

Quả cân sắt kiên cố

Tự có gốc có nguồn

Tri ân và báo đức.

[hoatihon]

Biết nói cùng ai ?!.

江干獨立向誰說 ?! (Giang can độc lập hướng thùy thuyết ?!)






Dĩ Am Thâm Tịnh Thiền sư - 已庵深凈禪師

師。溫州人。中竺元妙禪師法嗣。上� �。龍生龍。鳳生鳳。老鼠養兒沿街棟� ��達磨大師不會禪。歷魏遊梁乾打閧。 上堂。風蕭蕭。葉飄飄。雲片片。水� �茫。江干獨立向誰說。天外飛鴻三兩� ��。師品行高卓。每與同參靈隱蘊衷禪 師往來酬唱。深歎末法難乎其人。勘� �諸方。並無當意衲子。遂不付法嗣。� ��門一宗自師而止矣。

贊曰

龍生龍子 法承中竺 沿棟拋磚 引來無玉

同道唱酬 狂歌當哭 稽首金貂 狗尾連續
-------------

sư。 ôn châu nhân。 trung trúc nguyên diệu thiền sư pháp tự。thượng đường。 long sanh long。phụng sanh phụng。 lão thử dưỡng nhi duyên nhai đống。 đạt ma đại sư bất hội thiền。 lịch ngụy du lương can đả hống。 thượng đường。 phong tiêu tiêu。 diệp phiêu phiêu。 vân phiến phiến。 thủy mang mang。 giang can độc lập hướng thùy thuyết。 thiên ngoại phi hồng tam lưỡng hành。 sư phẩm hành cao trác。 mỗi dữ đồng tham linh ẩn uẩn trung thiền sư vãng lai thù xướng。 thâm thán mạt pháp nan hồ kì nhân。 khám nghiệm chư phương。tịnh vô đương ý nạp tử。 toại bất phó pháp tự。 vân môn nhất tông tự sư nhi chỉ hĩ。

tán viết:

long sanh long tử

pháp thừa trung trúc

duyên đống phao chuyên*

dẫn lai vô ngọc*

đồng đạo xướng thù

cuồng ca đương khốc

kê thủ kim điêu

cẩu vĩ liên tục

-----------

Sư người đất Ôn Châu, thừa pháp sư Trung Trúc Nguyên Diệu. Sư thượng đường, nói: “Rồng sinh rồng, phụng sinh phụng. Con chuột nọ nuôi con trên nóc nhà ở ngoài đường. Tổ Đạt Ma chẳng rõ thiền, đến Lương qua Ngụy nhiều chỗ ồn náo”. Sư thượng đường nói: “Gió hiu hiu, lá rơi rơi, mây giăng giăng, nước mênh mông, bên sông đứng nhìn ai mà thuyết, ngoài trời ba con chim Hồng bay thành hai hàng”. Phẩm hạnh sư cao thượng, mỗi khi cùng đồng đạo tham kiến sư Linh Ẩn Uẩn Trung, xướng đối, than thời mạt pháp, tìm khắp các phương khó thấy người thực chứng, cũng không có kẻ xuất gia xứng ý nên không trao truyền pháp. Tông Vân Môn từ đời sư ngừng phát triển.

Bài tán:

Rồng lại sinh rồng con

Trung Hoa nối Thiên Trúc

Chỉ là gạch ngói thôi

Không tìm đâu ra ngọc.

Cùng đồng đạo xướng họa

Khóc than bài cuồng ca

Khấu đầu trước kim điêu**

Đuôi chó liên tục vẩy.

..............................


* phao chuyên dẫn ngọc 拋磚引玉 đưa ngói lấy ngọc.

** Lối phục sức nhà Hán, mũ của quan Thị-trung thường-thị đều cắm đuôi con điêu, đúc con ve vàng đeo vào cho đẹp, vì thế gọi các kẻ quyền quý là nhị điêu 珥貂

[hoatihon]

Sớm biết đèn là lửa!.

早知燈是火 (Tảo tri đăng thị hỏa!)






Lộc Môn Tự Giác Thiền Sư - 鹿門自覺禪師

師參長翁淨。值淨上堂。舉靈雲見桃� �悟道因緣。頌曰。一個烏梅似本形。� ��蛛結網打蜻蜓。蜻蜓落了兩邊翅。堪 笑烏梅齩鐵釘。師不覺失笑曰。早知� �是火。飯熟幾多時。沒承印記。出世� ��門。示眾曰。盡大地是學人一卷經。 盡乾坤是學人一隻眼。以這個眼。讀� �是經。千萬億劫。常無間斷。諸人還� ��得讀得麽。如看讀得。老僧請他喫個 無米油糍。

贊曰

燈原是火 日月同明 失聲一笑 鼻直眼橫

無米油糍 覿面相呈 畢竟如何 梅齩鐵釘
-------------

sư tham trưởng ông tịnh。 trị tịnh thượng đường。 cử linh vân kiến đào hoa ngộ đạo nhân duyên。 tụng viết。 nhất cá ô mai tự bổn hình。 tri chu kết võng đả tinh đình。 tinh đình lạc liễu lưỡng biên sí。 kham tiếu ô mai giảo thiết đinh。 sư bất giác thất tiếu viết。tảo tri đăng thị hỏa。 phạn thục cơ đa thì。một thừa ấn kí。 xuất thế lộc môn。 kì chúng viết。 tận đại địa thị học nhân nhất quyển kinh。 tận càn khôn thị học nhân nhất chích nhã。 dĩ giá cá nhãn。 độc như thị kinh。thiên vạn ức kiếp。 thường vô gián đoạn。 chư nhân hoàn khán đắc độc đắc ma。 như khán độc đắc。lão tăng thỉnh tha khiết cá vô mễ du chi。

tán viết:

đăng nguyên thị hỏa

nhật nguyệt đồng minh

thất thanh nhất tiếu

tị trực nhãn hoành

vô mễ du chi

địch diện tương trình

tất cánh như hà

mai giảo thiết đinh

-----------

Sư tham kiến sư Trưởng Ông Như Tịnh. Sư Tịnh thượng đường đưa ra nhân duyên sư Linh Vân thấy hoa đào ngộ đạo. Nói kệ rằng:

Hình dáng ô mai giống in khuôn

Nhện kia giăng lưới bắt chuồn chuồn

Hai cánh chuồn chuồn sa vướng lưới

Nực cười mai nọ ngoạm chiếc đinh.

Sư chợt nín cười, thưa: “Sớm biết đèn là lửa, cơm nấu bao lâu mới chín”. Sư Như Tịnh theo đó ấn chứng cho sư. Sư khai pháp tại Lộc Môn, nói với đồ chúng: “Khắp cùng đại địa người học một quyển kinh. Tận càn khôn người học đều có mắt như nhau. Dùng mắt ấy đọc kinh ấy trong thiên vạn ức kiếp không gián đoạn. Các vị có xem được, đọc được chăng?. Nếu như xem và đọc được thì lão tăng mời người ấy ăn thứ bánh trộn dầu không làm bằng gạo này.

Bài tán:

Đèn vốn từ lửa có

Nhật nguyệt cùng chiếu sáng

Cười lớn đến khan giọng

Mũi dọc mắt thì ngang.

Bánh dầu không bột gạo

Cùng đến để gặp nhau

Cứu cánh như thế nào?

Cây mai cắn đinh sắt.