Ca ngợi Tổ (Tán Tổ)

[hoatihon]

Phật nào xuất thế ?!

何佛出世 (Hà Phật xuất thế ?!)





Trường Lô Sùng Tín Thiền Sư - 長蘆崇信禪師

師。受單傳之旨於圓照室中。後出世� �蘆。僧問。佛未出世時如何。師曰。� ��天著靴走。出世後如何。師曰。雨落 赤腳行。

贊曰

天晴著靴 佛未出世 出後如何 只者便是

如牛無角 是虎有翅 智鑑圓明 冰河夜熾
-------------

sư。 thụ đan truyền chi chỉ ư viên chiếu thất trung。 hậu xuất thế trường lô。 tăng vấn。 phật vị xuất thế thì như hà。 sư viết。 tình thiên trứ ngoa tẩu。xuất thế hậu như hà。 sư viết。vũ lạc xích cước hành。

tán viết:

thiên tình trứ ngoa

Phật vị xuất thế

xuất hậu như hà

chỉ giả tiện thị

như ngưu vô giác

thị hổ hữu sí

trí giám viên minh

băng hà dạ sí

-----------

Sư thọ yếu chỉ riêng trong thất của sư Viên Chiếu. Sau trụ ở chùa Trường Lô. Một vị tăng hỏi: “Lúc Phật chưa xuất thế thì sao?”. Sư nói: “Trời tạnh thì mang giày chạy”. Hỏi: “Sau khi xuất thế thì sao?”. Đáp: “Mưa xuống thì để chân không mà đi”.

Bài tán:

Trời tạnh mang ủng

Phật chưa xuất thế

Sau xuất ra sao

Chỉ ngay như vậy.

Như bò không sừng

Cọp lại có cánh

Gương trí tròn sáng

Đêm sông băng cuộn.

[hoatihon]

Trí giả tự Như.

黃面不是真金貼 (Hoàng diện bất thị chân kim thiếp)





Trí Giả Tự Như Thiền Sư - 智者嗣如禪師

師。壽春府夏氏子。生而祥光現舍。� �四歲。依淨照於嘉禾資聖。照舉良遂� ��麻谷因緣。問曰。如何是良遂知處。 師即洞明。後印心於長蘆信公。被旨� �焦山。僧問。如何是佛。師曰。黃面� ��是真金貼。曰。如何是佛向上事。師 曰。一箭一蓮華。僧作禮。師彈指三� �。後遷蘇之靈巖。退居包山。示寂。� ��於寺後。

贊曰

纔出胞胎 祥光現瑞 點著便知 宿根無諱

提揳童蒙 慈心普逮 靈巖峰頂 圓音斯在

-------------

sư。 thọ xuân phủ hạ thị tử。 sanh nhi tường quang hiện xá。thập tứ tuế。 y tịnh chiếu ư gia hòa tư thánh。 chiếu cử lương toại kiến ma cốc nhân duyên。 vấn viết。 như hà thị lương toại tri xứ。 sư tức đỗng minh。hậu ấn tâm ư trường lô tín công。bị chỉ trụ tiêu san。 tăng vấn。 như hà thị phật。 sư viết。 hoàng diện bất thị chân kim thiếp。 viết。 như hà thị phật hướng thượng sự。 sư viết。 nhất tiễn nhất liên hoa。 tăng tác lễ。sư đàn chỉ tam hạ。 hậu thiên tô chi linh nham。 thối cư bao san。 kì tịch。 tháp ư tự hậu。

tán viết:

tài xuất bào thai

tường quang hiện thụy

điểm trứ tiện tri

túc căn vô húy

đề tiết đồng mông

từ tâm phổ đãi

linh nham phong đính

viên âm tư tại

-----------

Sư họ Hạ, người phủ Thọ Xuân, lúc sinh ra có ánh sáng lành hiện quanh nhà. Năm 14 tuổi theo học sư Tịnh Chiếu ở Gia Hòa. Sư Tịnh Chiếu đưa ra nhân duyên Lương Toại gặp Ma Cốc. Hỏi: “Lương Toại nhận biết về nơi chốn ra sao?”. Sư tức thì rỗng suốt. Sau sư được sư Sùng Tín ở Trường Lô ấn tâm, được chỉ định đến Tiêu Sơn trụ trì. Một vị tăng hỏi: “Thế nào là Phật?" Đáp: “Mặt vàng không phải là gắn vàng vào.” Hỏi: “Thế nào là việc hướng thượng của Phật?.” Đáp: “Một mũi tên, một hoa sen”. Vị tăng đảnh lễ. Sư bấm ngón tay ba lần. Sau sư trụ tại núi Linh Nham, Tô Châu. Lại lui về Bao Sơn và thị tịch tại đây. Tháp dựng phía sau chùa.

Bài tán:

Vừa lọt lòng mẹ

Chiếu sáng điềm lành

Tiếp cận liền biết

Căn xưa không che.

Dẫn người đời sau

Tâm từ cùng khắp

Đỉnh núi Linh Nham

Viên âm còn đây.

[hoatihon]

Không chỗ mở miệng !

覓個開口處不可得 (Mịch cá khai khẩu xử bất khả đắc)





Chân Hiết Thanh Liễu Thiền Sư - 真 歇 清了禪 師

師。左綿雍氏子。襁褓入寺。見佛喜� �眉睫。人咸異之。試經得度。扣丹霞� ��室。霞問。如何是空劫已前自己。師 擬對。霞曰。你鬧在。且去。一日。� �缽盂峰。豁然契悟。逕歸侍立。霞掌� ��。將謂你知有。師欣然拜之。住後上 堂。云。我於先師一掌下。伎倆俱盡� �覓個開口處不可得。師終於臯寧崇先� ��塔於寺西華相嵨。諡悟空禪師。

贊曰

一掌之下 伎倆俱盡 將謂瞥地 旁觀者哂

夜月流輝 澄潭無影 巧拙不到 金鍼密穩

-------------

sư。 tả miên ung thị tử。cưỡng bảo nhập tự。 kiến phật hỉ động mi tiệp。 nhân hàm dị chi。 thí kinh đắc độ。 khấu đan hà chi thất。 hà vấn。 như hà thị không kiếp dĩ tiền tự kỉ。 sư nghi đối。 hà viết。nhĩ náo tại。 thả khứ。 nhất nhật。 đăng bát vu phong。hoát nhiên khế ngộ。 kính quy thị lập。 hà chưởng viết。 tương vị nhĩ tri hữu。 sư hân nhiên bái chi。 trụ hậu thượng đường。 vân。ngã ư tiên sư nhất chưởng hạ。kĩ lưỡng câu tận。 mịch cá khai khẩu xử bất khả đắc。 sư chung ư cao ninh sùng tiên。 tháp ư tự tây hoa tương ô thụy ngộ không thiền sư。

tán viết:

nhất chưởng chi hạ

kĩ lưỡng câu tận

tương vị miết địa

bang quan giả sẩn

dạ nguyệt lưu huy

trừng đàm vô ảnh

xảo chuyết bất đáo

kim châm mật ổn

-----------

Sư họ Ung, người đất Tả Miên. Lúc còn bồng trên tay vào chùa thấy tượng Phật thì vui mừng, nhìn không chớp mắt, mọi người đều cho là kỳ lạ. Thi kinh đắc pháp, đến chỗ của sư Đan Hà. Sư Đan Hà hỏi: “Cái ta trước kiếp Không là gì?” Sư không trả lời được. Ông đến đây náo loạn à?. Sư bỏ đi. Một ngày nọ, sư leo lên núi Bát Vu, hốt nhiên khế ngộ, khi về đứng bên thầy. Sư Đan Hà đưa bàn tay ra, nói: “ Ta sắp nói cho ông biết đây”. Sư hoan hỷ bái tạ. Sau thăng đường nói: “Dưới một bàn tay của thầy tôi, có đủ tài nghệ, nhưng tìm kiếm chỗ mở miệng chẳng thể được”. Sư thị tịch tại Cao Ninh, Sùng Tiên, tháp dựng tại phía Tây Hoa Tướng Ô, thụy là Ngộ Không thiền sư.

Bài tán:

Dưới lòng bàn tay

Có đủ tài nghệ

Vừa nói thoáng qua

Người nghe diễu cợt.

Luồng sáng đêm trăng

Đầm trong không ảnh

Khéo vụng chẳng có

Kim vàng ẩn kín.

[hoatihon]

Ếch nuốt trăng!

井底蝦蟆吞卻月 (Tỉnh để hà mô thôn khước nguyệt)





Thiên Đồng Hoành Trí Thiền Sư - 天 童 宏智 禪 師

師。隰州李氏子。得度于淨明寺。十� �受具。十八遊方。至汝州香山成枯木� ��參問有省。後謁丹霞。問。如何是空 劫已前自己。師曰。井底蝦蟆吞卻月� �三更不借夜明簾。霞曰。未在。更道� ��師擬議。霞打一拂子。曰。又道不借 。師於言下釋然。遂作禮。霞曰。何� �道取一句。曰。宏智今日失機遭罪。� ��曰。未暇打得你去。後歷住長蘆。天 童等剎。衲子雲臻。宋紹興丁丑十月� �日。端坐告眾。書偈而逝。龕留七日� ��顏色如生。塔于東谷。

贊曰

丹霞一拂 泥丸拋棄 超空劫外 摸自家鼻

三更不借 失錢遭罪 太白峰孤 法流大地

-------------

sư。 thấp châu lí thị tử。đắc độ ư tịnh minh tự。 thập tứ thụ cụ。 thập bát du phương。 chí nhữ châu hương san thành khô mộc。 tham vấn hữu tỉnh。hậu yết đan hà。 vấn。 như hà thị không kiếp dĩ tiền tự kỉ。sư viết。 tỉnh để hà mô thôn khước nguyệt。 tam canh bất tá dạ minh liêm。 hà viết。 vị tại。 canh đạo。 sư nghĩ nghị。hà đả nhất phất tử。 viết。hựu đạo bất tá。 sư ư ngôn hạ thích nhiên。 toại tác lễ。hà viết。 hà bất đạo thủ nhất cú。 viết。 hoành trí kim nhật thất cơ tao tội。 hà viết。vị hạ đả đắc nhĩ khứ。 hậu lịch trụ trường lô。 thiên đồng đẳng sát。 nạp tử vân trăn。 tống thiệu hưng đinh sửu thập nguyệt bát nhật。 đoan tọa cáo chúng。 thư kệ nhi thệ。 kham lưu thất nhật。nhan sắc như sanh。 tháp vu đông cốc。

tán viết:

đan hà nhất phất

nê hoàn phao khí

siêu không kiếp ngoại

mạc tự gia tị

tam canh bất tá

thất tiền tao tội

thái bạch phong cô

pháp lưu đại địa

-----------

Sư họ Lý người đất Thấp Châu, đắc pháp tại chùa Tịnh Minh, 14 tuổi thọ giới cụ túc, 18 tuổi du phương cầu học, đến Nhữ Châu Hương Sơn thì không phát huy thêm được gì, sau đó tham vấn có chỗ tỉnh ngộ. Sau đó yết kiến sư Đan Hà, sư Đan Hà hỏi: “Trước kiếp Không thì như thế nào?” Sư đáp:

“Đáy giếng ểnh ương toan nuốt trăng

Ba canh không dựa bóng trăng vàng”.

Sư Đan Hà nói: “Chưa ở đây mà đã đổi đường” . Sư định đối đáp thì sư Đan Hà đánh một phất tử, bảo: “Đã nói rằng không nương dựa”. Sư nghe liền tỉnh ngộ, liền đảnh lễ. Sư Đan Hà nói: “Sao không nói một câu?”. Đáp: “Hoành Trí hôm nay không hợp cơ nên có tội”. Sư Đan Hà nói: “Chưa rảnh để đánh ông đấy”. Sau sư trụ tại các chùa Trường Lô, Thiên Đồng, nơi có nhiều người tu hành. Ngày 8 tháng 10 năm Đinh Sửu Thiệu Hưng đời nhà Tống, sư đoan tọa cáo chúng, đề bài kệ, và hóa. Nhục thân quàng 7 ngày, sắc diện như còn sống. Tháp dựng tại Đông Cốc.

Bài tán:

Đan Hà một phất

Vứt bỏ hòn bùn

Vượt qua kiếp Không

Tự sờ lấy mũi

Ba canh chẳng dựa

Mất tiền chịu khổ

Một núi Thái Bạch

Pháp tuôn đại địa.

[hoatihon]

Thế nào là nghĩa chân thật ?

如何是真實之體 ( Như hà thị chân thật chi thể ?)





Từ Thụ Hoài Thâm Thiền Sư - 慈受懷深禪師

師。保福居煦禪師法嗣也。僧問。如� �是佛。師曰。量才補職。僧云。補職� ��如何。師曰。天台杖子。問。如何是 真實之體。師曰。今日好寒。僧云。� �旨如何。師曰。千山萬山雪。

贊曰

三覺圓極 量才補職 天台杖子 隨緣遊食

今日好寒 漫山雪色 真實之體 千秋追憶

-------------

sư。 bảo phúc cư hú thiện sư pháp tự dã。 tăng vấn。 như hà thị phật。sư viết。 lượng tài bổ chức。 tăng vân。 bổ chức hậu như hà。 sư viết。 thiên thai trượng tử。 vấn。 như hà thị chân thật chi thể。 sư viết。 kim nhật hảo hàn。 tang vân。 ý chỉ như hà。 sư viết。 thiên san vạn san tuyết。

tán viết:

tam giác viên cực

lượng tài bổ chức

thiên thai trượng tử

tùy duyên du thực

kim nhật hảo hàn

mạn san tuyết sắc

chân thật chi thể

thiên thu truy ức

-----------

Sư thừa kế thiền sư Bảo Phúc Cư Hú. Một vị tăng hỏi: “Thế nào là Phật?”. Sư đáp: “Lượng tài mà bổ chức vụ”. Vị tăng nói: “Sau khi bổ chức thì như thế nào?”. Sư đáp: “Cây tích trượng của Thiên Thai Tông”. Hỏi: “Thể chân thực là gì?”. Sư đáp: “Hôm nay thích trời lạnh”. Vị tăng nói: “Ý chỉ là gì?”. Sư đáp: “Ngàn núi vạn núi có tuyết”.

Bài tán:

Tam giác hoàn chỉnh

Lượng tài bổ chức

Cây gậy Thiên Thai

Tùy duyên du thực.

Hôm nay rất lạnh

Núi tuyết một màu

Thể tánh chân thật

Nhớ mãi ngàn thu.

[hoatihon]

Rốt ráo không lời !

至言無說 (Chí ngôn vô thuyết !)





Bảo Lâm Văn Tuệ Thiền Sư - 寶 林 文 慧 禪 師

師。乃婺州智者嗣如禪師法嗣也。無� �句機緣。祥符良度禪師。宣化德濟禪� ��。皆師之法嗣。

贊曰

至言無說 至德無功 聞聞不聞 口信耳充

寂而常照 法眼圓通 寶林葉落 凋樹焦桐

-------------

sư。nãi vụ châu trí giả tự như thiền sư pháp tự dã。vô ngữ cú cơ duyên。tường phù lương độ thiền sư。tuyên hóa đức tế thiền sư。giai sư chi pháp tự。

tán viết:

chí ngôn vô thuyết

chí đức vô công

văn văn bất văn

khẩu tín nhĩ sung

tịch nhi thường chiếu

pháp nhãn viên thông

bảo lâm diệp lạc

điêu thụ tiêu đồng

-----------

Sư thừa kế thiền sư Trí Giả Tự Như tại Vụ Châu. Cơ duyên giáo pháp không để lại văn ngôn. Các thiền sư Tường Phù Lương Độ, Tuyên Hóa Đức Tế đều thừa kế pháp của sư.

Bài tán:

Chí ngôn vô thuyết

Chí đức vô công

Nghe mà không nghe

Lời thật đầy tai.

Tịch mà thường chiếu

Pháp nhãn viên thông

Bảo Lâm lá rơi

Điêu tàn ngô đồng.

[hoatihon]

Thuận hành hay nghịch hành
đều không rời bổn nguyện !


偏正不曾離本位 (Thiên chánh bất tằng li bổn vị !)






Thiên Đồng Tông Giác Thiền Sư - 天 童 宗 珏 禪 師

師。印心長蘆。出世天童。上堂。劫� �運步。世外橫身。妙契不可以意到。� ��證不可以言傳。直得虛靜歛氛。白雲 向寒巖而斷。靈光啟暗。明月隨夜船� �來。正恁麼時。作麼生履踐。偏正不� ��離本位。縱橫那涉語因緣。僧問如何 是道。師曰。十字街頭休斫額。

贊曰

妙契匪意 真證離言 當街斫額 舉棹迷源

橫身劫外 徹底掀翻 正偏回玄 如珠走盤

-------------

sư。 ấn tâm trường lô。 xuất thế thiên đồng。 thượng đường。 kiếp tiền vận bộ。 thế ngoại hoành thân。 diệu khế bất khả dĩ ý đáo。 chân chứng bất khả dĩ ngôn truyền。 trực đắc hư tĩnh liễm phân。bạch vân hướng hàn nham nhi đoạn。linh quang khải ám。 minh nguyệt tùy dạ thuyền nhi lai。 chánh nhẫm ma thì。 tác ma sanh lí tiễn。thiên chánh bất tằng li bổn vị。 tung hoành na thiệp ngữ nhân duyên。tăng vấn như hà thị đạo。 sư viết。thập tự nhai đầu hưu chước ngạch。

tán viết:

diệu khế phỉ ý

chân chứng li ngôn

đương nhai chước ngạch

cử trạo mê nguyên

hoành thân kiếp ngoại

triệt để hiên phiên

chánh thiên hồi huyền

như châu tẩu bàn

-----------

Sư được tâm ấn tại Trường Lô, khai pháp tại Thiên Đồng. Sư thượng đường nói: “Kiếp kiếp bước chân xoay vần đây đó, thân ngang dọc trên đời. Không thể dùng ý mà đến chỗ vi diệu được. Cái thực chứng thì lại không thể dùng ngôn từ để truyền đạt. Mặc dù đến được cảnh tượng hư tỉnh, ẩn tàng thì như đám mây trắng kia khuất sau đỉnh núi lạnh. Ánh sáng linh diệu xóa tan u tối. Ánh trăng sáng theo thuyền đêm trở lại đúng lúc. Làm gì để sinh khởi chỗ đã bước đi qua. Thiên hay chánh đều không rời bổn nguyên. Dọc ngang không liên hệ gì để nói đến nhân duyên. Một vị tăng hỏi: “Đạo là gì?” Sư đáp: “nơi ngã tư đường khéo kẻo u đầu”.

Bài tán:

Khế hợp chẳng phải ý

Thực chứng rời văn ngôn

Ngoài đường bị bể đầu

Tay chèo thuyền lạc nguồn.

Thân trải qua bao kiếp

Hết trở rồi lại xoay

Thẳng, nghiêng về ảo diệu

Như hạt châu đó đây.